advertentie Obesitas header week 48 en 49

Jan Theelen

Gemeente laat eigen omgang met verzetsman Theelen onderzoeken

Hoe kan het dat een jonge politieagent die met gevaar voor zijn eigen leven en dat van zijn familie verzet pleegde, daar na de oorlog nooit erkenning voor heeft gekregen? De gemeente wil nu ook een antwoord en laat onderzoek doen naar de eigen naoorlogse omgang met politie- en verzetsman Jan Theelen.

De Veldenaar heeft in de Tweede Wereldoorlog veel werk voor het Venlose verzet verricht. Een kleine greep uit zijn 'verzets-cv': Theelen was grondlegger van een comité dat levensmiddelen inzamelde en naar Nederlandse krijgsgevangen in Duitsland zond, hij regelde onderduikadressen en voorzag onderduikers van levensmiddelenbonnen, verzamelde persoonsbewijzen en vervalste die en hielp ontsnapte Franse krijgsgevangen en geallieerde piloten. Bovendien nam hij tijdens een onderduikperiode en ondanks de hevige jacht op zijn persoon deel aan een overval op het Venlose politiebureau om een pilotenhelper te bevrijden, een overval op het Venlose bevolkingsregister en een overval op het gemeentehuis van Vierlingsbeek wat 700 persoonsbewijzen opleverde.

Schrik van Venlo

Theelen heeft door zijn verzetswerk vaak moeten onderduiken omdat hij gezocht werd. Niet in de laatste plaats door Johan Berendsen (foto onder), die hier bekend stond als de Schrik van Venlo. Berendsen was lid van de SS en opperwachtmeester van de Arbeitskontrolldienst (AKD). Ook SS'er, en in de oorlog korpschef van de politie, Otto Couperus had zijn pijlen op Theelen gericht. De Veldense politieman ging geregeld schuilen in het ouderlijk huis in Schandelo. De SS, NSB, AKD en Grüne Polizei hebben dat huis regelmatig op de kop gezet in de jacht op Theelen. Zijn moeder en inwonende zwager kregen dan te maken met fysiek geweld, er werd geld gestolen en vee meegenomen. 

Johan 'de Schrik van Venlo' Berendsen

Als het echt heet onder zijn voeten werd, ging hij ook bij de iets verderop woonachtige familie Geelen schuilen. Lei Geelen (aan het eind van de oorlog acht jaar), herinnert het zich nog goed dat Theelen bij zijn ouders onderdak zocht. 'Mijn vader had eigenlijk een schuilplaats voor hemzelf gemaakt, maar als Jan kwam dan kon hij erin schuilen', zegt Geelen. 'Dat-ie levend uit de oorlog is gekomen is eigenlijk een wonder.'

Werkgroep

Een werkgroep die zich inzet voor eerherstel van Venlose politieagenten die verzet pleegden, schreef onlangs een brief aan burgemeester Antoin Scholten. In de brief verzocht de werkgroep om Jan Theelen te rehabiliteren. Twee eerdere soortgelijke verzoeken werden afgewezen door de gemeente, maar Scholten biedt nu een opening. 'Ik wil de werkgroep tegemoet komen door het laten uitvoeren van een onafhankelijk onderzoek naar de rol van dhr. Theelen als politieagent c.q. verzetsman en naar de naoorlogse omgang met dhr. Theelen door de gemeente', schrijft de burgemeester. Secretaris Hein Oostdam van de werkgroep is aan de ene kant blij met de stap die Scholten zet, maar zet ook vraagtekens: 'De onafhankelijk deskundige, tja. Historicus Gerrit van der Vorst adviseert de werkgroep en hij heeft al een heel dossier samengesteld. Dat is zo compleet, dat die deskundige dat hopelijk ook gaat bestuderen. Dan krijgt die een heel goed beeld van Theelen.'

Emotioneel

Oostdam en de eerder genoemde Lé Geelen dienden beiden al eerder een verzoek tot eerherstel voor Jan Theelen in. Beide verzoeken werden door de gemeente afgewezen. Oostdam: 'Dit besluit is ook meer dan ik van tevoren verwacht had. Er staat wel wat, hè. De gemeente gaat haar eigen handelen na de oorlog bestuderen en opnieuw beoordelen. Haar eigen gedrag. Dat betekent nogal wat. Het doet me ook echt wat. Ik word er een beetje emotioneel van, omdat in het verlengde van Theelen mijn oom Leo Oostdam min of meer in hetzelfde schuitje zat. Leo zat ook bij de politie en was plaatsvervanger van Theelen bij de onderduikorganisatie.'

Waarnemend korpschef Henk Wierks

Burgemeester Berger

Vooral de rol van de gemeente is volgens Van der Vorst een heikel punt bij eerdere afwijzingen. In zijn dossier, dat bij het verzoek tot eerherstel is bijgevoegd, toont hij de weerstand van de instanties tegen Theelen aan. 'Jan Theelen is na de oorlog kapot gemaakt, door politie en gemeente. Met name burgemeester Bernard Berger liet hem zitten en vond hem gewoon lastig. Berger had een onbeperkt vertrouwen in de korpschef van Venlo, Henk Wierks. Maar Wierks was tijdens de oorlog, ik zeg niet slecht, maar wel corrupt. Hij nam giften aan van zwarthandelaren, als korpschef van de politie. Pal na de oorlog vervalste hij een proces-verbaal in zijn eigen voordeel, op twintig, dertig punten. Dat werd gezien door justitie. Die wilden Wierks ontslaan maar Berger ging er met zijn volle gewicht voorliggen. Hij schreef aan de minister van justitie: "Jan Theelen was een uitstekend agent en een uitstekend illegaal werker, maar hij is getraumatiseerd geraakt in de oorlog en hij heeft rust nodig". Zo van: die man is in de war en de korpschef heeft daar last van. Dat vind ik onbegrijpelijk. Terwijl Berger en zijn zuiveringscommissie Jan Theelen probeerden te pakken op het in beslag nemen van een radio van een burger. Vergelijk dat met elkaar. Schandalig. Dat reken ik hem ernstig aan.'

Burgemeester Bernard Berger

Ondergang

Theelen bezegelt in de nacht van 10 op 11 april 1946 uiteindelijk zijn eigen lot. Hij  lijdt zwaar, aan de ene kant onder zijn zware werk als rayonchef van de politieke recherche en aan de andere kant aan stress en spanning die de oorlog en de nasleep met zich meebrachten. Hij moet politieke delinquenten die uit Duitsland terugkeren verhoren en houdt goederen van hen achter, waaronder een kartonnen doosje. Daar blijken later juwelen ter waarde van 10.000 gulden te zitten. Hij wordt opgepakt en gevangen gezet. Later verklaart hij hierover dat hij dat jaar wilde trouwen en hij geen idee had hoe hij daarvoor geld bij elkaar moest brengen, mede omdat hij (net als zijn familie) nog geen cent vergoeding voor opgelopen oorlogsschade had gekregen. Twee psychiaters oordelen dat hij tijdelijk ontoerekeningsvatbaar is vanwege zijn oorlogstrauma en daarom blijft het bij een voorwaardelijke gevangenisstraf. Van der Vorst: 'We kunnen ons niet anders dan conformeren aan het oordeel van de psychiaters en dat oordeel is begrijpelijk. Burgemeester Berger zag dat het mis was met hem, maar liet hem vallen. Het laat Theelens geweldige verzetswerk onverlet en is alleen maar tragisch. Verzetsmensen werden wel vaker afgerekend op hun fouten of hun gedrag na de oorlog, maar dat vind ik volslagen onterecht. We hebben het over een jonge vent die een keuze maakte die een overgroot deel van Nederland bepaald niet maakt. En na de oorlog lieten ze hem zitten. Was hij gewoon lastig, vonden ze. Dat had anders opgelost moeten zijn en dat reken ik de toenmalige burgemeester ernstig aan.’

Onderzoek

Het onderzoek dat de gemeente nu heeft aangekondigd, zal in het begin van 2022 worden uitgevoerd. Na oplevering van het rapport door de onafhankelijk deskundige, neemt de gemeente een besluit over eerherstel van Jan Theelen en wordt bepaald of er excuses gemaakt zullen worden aan zijn nabestaanden.

Documentaire

Omroep Venlo werkt aan een documentaire over Jan Theelen. Deze zal volgend jaar worden gepresenteerd.

advertentie Jacobs
Het rammelt nog altijd bij de Venlose schuldhulpverlening
REKENKAMER

Het rammelt nog altijd bij de Venlose schuldhulpverlening

REKENKAMER

Het rammelt nog altijd bij de Venlose schuldhulpverlening

Het rammelt nog altijd bij de hulp bij de schuldsanering in Venlo, concludeert de Venlose rekenkamer. 'Het is teleurstellend dat diverse aanbevelingen niet of onvoldoende zijn opgepakt', staat in het rapport te lezen.

Mini-docu Nao 't Zuuje in Top 2000 à Go-Go
LEX UITING

Mini-docu Nao 't Zuuje in Top 2000 à Go-Go

In het tv-programma Top2000 à Go-Go dit jaar aandacht voor Nao ‘t Zuuje van Lex Uiting.

Inburgeren in Venlo: alleen de taal leren is niet meer genoeg
STATUSHOUDERS

Inburgeren in Venlo: alleen de taal leren is niet meer genoeg

Inburgeren in Nederland ging tot nu vooral over het volgen van taallessen. Wanneer de gemeenten vanaf januari verantwoordelijk worden voor het inburgeren gaat dat in Venlo in ieder geval veranderen.

Warmerdam op koers voor NK-titel
SCHAKEN

Warmerdam op koers voor NK-titel

De Tegelse schaakgrootmeester Max Warmerdam speelt deze week in Rotterdam om de Nederlandse schaaktitel. Behalve Warmerdam spelen nog drie andere schakers in de finale.

Politie pakt 16-jarige Venlonaar op voor brandstichting
HEERLEN

Politie pakt 16-jarige Venlonaar op voor brandstichting

De politie heeft vannacht op de A73 drie personen aangehouden op verdenking van brandstichting. Het gaat om een 34-jarige man en een 16-jarige jongen, beiden uit Venlo, en een 43-jarige Heerlense vrouw.

Gewonden bij frontale botsing in Belfeld
VERKEERSONGEVAL

Gewonden bij frontale botsing in Belfeld

Twee personenauto's zijn vanochtend omstreeks 10.00 uur op elkaar gebotst op de Poldersweg in Belfeld. Hierbij zijn twee personen gewond geraakt.

advertentie Jacobs
Warmerdam op koers voor NK-titel
SCHAKEN

Warmerdam op koers voor NK-titel

De Tegelse schaakgrootmeester Max Warmerdam speelt deze week in Rotterdam om de Nederlandse schaaktitel. Behalve Warmerdam spelen nog drie andere schakers in de finale.

Politie pakt 16-jarige Venlonaar op voor brandstichting
HEERLEN

Politie pakt 16-jarige Venlonaar op voor brandstichting

De politie heeft vannacht op de A73 drie personen aangehouden op verdenking van brandstichting. Het gaat om een 34-jarige man en een 16-jarige jongen, beiden uit Venlo, en een 43-jarige Heerlense vrouw.

Gewonden bij frontale botsing in Belfeld
VERKEERSONGEVAL

Gewonden bij frontale botsing in Belfeld

Twee personenauto's zijn vanochtend omstreeks 10.00 uur op elkaar gebotst op de Poldersweg in Belfeld. Hierbij zijn twee personen gewond geraakt.